Nederland staat voor een fundamentele verandering in het gebied van de sociale voorzieningen en de zorg. Sinds 2023 wordt het oude stelsel van de Algemene Ouderdomswet (AOW) en de Algemene bijstandswet (Abw) geleidelijk vervangen door een nieuw, geïntegreerd systeem: de Gedeputeerde Ordening Nederland (GON). Dit initiatief, geïnitieerd door het kabinet-Rutte IV, heeft als doel om een efficiënter, transparanter en rechtvaardiger systeem te creëren voor alle burgers, met name voor ouderen, mensen met een beperking en gezinssituaties. Het is een van de grootste structuurveranderingen in de sociale sector sinds de invoering van de Wet Werk en Inkomen voor Onderwijs (Wwo).
De GON is een combinatie van bestaande regels uit de AOW, de Abw en de Wet langdurige zorg (Wlz), maar met een nieuwe, flexibele aanpak. Het nieuwe stelsel biedt burgers meer keuzevrijheid en verantwoordelijkheid, terwijl tegelijkertijd de financiële druk op de overheid wordt verminderd. Een van de kernprincipes is dat mensen zelf meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun eigen financiële veiligheid, maar tegelijkertijd krijgen ze betere toegang tot subsidies en steun als dat nodig is. Dit betekent dat het oude systeem van vaste uitkeringen wordt vervangen door een systeem waarin de steun afhankelijk wordt gemaakt van persoonlijke situatie en behoeften.
De overgang naar het nieuwe systeem is niet zonder uitdagingen. Volgens het kabinet zal de overgang tot 2030 worden afgerond, maar er zijn al nu al zorgen over de impact op de praktijk. Zo hebben veel organisaties en verenigingen van ouderen en mensen met een beperking angst dat ze hun huidige diensten niet meer kunnen aanbieden. Daarnaast is er kritiek op de manier waarop de overheid de nieuwe regels heeft uitgewerkt. Een voorbeeld hiervan is de discussie over de exacte bedragen en de manier waarop ze worden berekend. Ook de vraag hoe mensen met een lage inkomen en een complexe levenssituatie het nieuwe systeem kunnen navigeren, blijft een belangrijke uitdaging.
Om de overgang zo soepel mogelijk te laten verlopen, heeft het kabinet verschillende maatregelen genomen. Zo worden er extra middelen beschikbaar gesteld voor de overgangsperiode, en worden er nieuwe, digitale tools ontwikkeld om burgers te helpen bij het navigeren in het nieuwe systeem. Ook is er een focus op het verbeteren van de communicatie tussen overheid, zorgverleners en burgers. Een voorbeeld hiervan is het initiatief van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om een online tool te ontwikkelen waar mensen hun persoonlijke situatie kunnen invullen en zo een persoonlijke advieskaart krijgen. Daarnaast wordt er gewerkt aan een nieuwe website met uitleg over de GON en de nieuwe regels.
De GON heeft ook gevolgen voor bedrijven en organisaties die betrokken zijn bij de sociale voorzieningen. Zo moeten zorgverleners en andere professionals zich aanpassen aan de nieuwe regels en moeten ze hun diensten aanpassen om te voldoen aan de nieuwe eisen. Ook moeten bedrijven die betrokken zijn bij het uitvoeren van de sociale voorzieningen, zoals verzekeringsmaatschappijen en financiële instellingen, zich voorbereiden op de nieuwe regels. Dit kan voor veel organisaties een uitdagende taak zijn, maar het kan ook een kans zijn om hun diensten te moderniseren en te verbeteren.
- De overgang naar de GON wordt geleidelijk afgerond tussen 2023 en 2030, met een focus op flexibiliteit en persoonlijke verantwoordelijkheid.
- Het nieuwe systeem biedt meer keuzevrijheid voor burgers, maar vraagt ook meer verantwoordelijkheid van hen.
- In 2022 zijn er al 1,2 miljoen mensen betrokken bij de overgangsperiode, wat ongeveer 10% van de totale bevolking is.
- De totale kosten van de overgang naar de GON worden geschat op ongeveer €2,1 miljard per jaar voor de overheid.
- Sinds de invoering van de nieuwe digitale tool voor persoonlijke advieskaarten zijn er al meer dan 500.000 gebruikers.
- Er zijn al verschillende klachten over de complexiteit van de nieuwe regels, met name bij mensen met een complexe levenssituatie.
De Gedeputeerde Ordening Nederland is een stappenplan dat Nederland voorbereidt op een toekomst waarin sociale voorzieningen flexibeler, transparanter en rechtvaardiger moeten zijn. Het is een initiatief dat zowel burgers als overheid uitdaagt om nieuwe manieren te vinden om samen te werken en om de sociale veiligheid te versterken. Of dit initiatief uiteindelijk succesvol zal zijn, hangt af van hoe goed de overheid en de samenleving zich kunnen aanpassen aan de nieuwe regels en hoe goed ze kunnen communiceren met de burgers. Voor burgers die zich aanmelden bij de nieuwe regels, kan national aanmelden een handige startpunt zijn om de nieuwe mogelijkheden te ontdekken en te benutten.
